Badania czytelnictwa (ang. readership research)

Badania czytelnictwa prowadzone są zwykle na ogólnokrajowych reprezentatywnych próbach ludności (zwykle powyżej 15 lub 18 roku życia), a ich podstawowym celem jest ustalenie społecznego zasięgu i odbioru prasy lub książki.

Badania czytelnictwa prasy i książki, chociaż dotyczą podobnego tematu, prowadzone są jednak w ramach osobnych projektów, z zastosowaniem odmiennej częstotliwości i metodologii. Badania czytelnictwa prasy realizowane są z dużą częstotliwością (co najmniej raz na miesiąc) i mają głównie zastosowanie komercyjne, ponieważ odbiorcami wyników badań są wydawcy prasy, reklamodawcy i domy mediowe. Wyniki badań czytelnictwa prasy wykorzystywane są do planowania działań marketingowych i promocyjnych, co oczywiście w niczym nie ujmuje również ich kulturowej wartości poznawczej.

Badania czytelnictwa książek – inaczej niż badania prasy – realizowane są ze znacznie mniejszą częstotliwości. Najbardziej znane badania czytelnictwa książek w Polsce prowadzone są na zlecenie Biblioteki Narodowej. Pierwsze badanie tego typu zrealizowane zostało w roku 1975, a następne w 1988. Od roku 1992 badania te są już prowadzone regularnie i powtarzane w cyklu dwuletnim, a od roku 2014 corocznie. Badania mają przede wszystkim na celu określenie odsetka osób, które w ciągu roku przeczytały przynajmniej jedną książkę. Kryterium to umożliwia określenie podstawowego wskaźnika czytelnictwa w Polsce.

Wg ostatnich badań z 2016 r. przeprowadzonych na zlecenie Biblioteki Narodowej przez TNS, wskaźnik czytelnictwa w Polsce wyniósł 37%. Oznacza to, że taki właśnie odsetek respondentów podjął jakąkolwiek aktywność związaną z czytaniem książek, od jej przekartkowania począwszy, na uważnej lekturze skończywszy.

W trakcie omawianych badań analizowane są również inne zagadnienia:

  1. rodzaj najczęściej czytanych publikacji (literatura piękna, lektury szkolne, podręczniki, literatura faktu, encyklopedie, poradniki, słowniki itp.)
  2. popularność źródeł dostępu do książek przez czytelników (zakupy indywidualne, biblioteki, zbiory indywidualne)
  3. intensywność kupowania książek w skali rocznej, rodzaj kupowanych książek
    i miejsce zakupu
  4. struktura społeczno-demograficzna zarówno czytelników jak i osób nie czytających książek.