Zmienna niezależna to cecha badanej osoby, obiektu lub zjawiska, która wpływa na wartość innych analizowanych zmiennych. Zmienną niezależną może być np. wykształcenie, jeżeli założymy, że ma ona wpływ na inne zmienne: poglądy polityczne, liczbę przeczytanych książek, zadowolenie z życia itd.

Zmienna nominalna to cecha, której wartości mają postać nazw lub kategorii nieposiadających naturalnego uporządkowania. Służy do klasyfikowania badanych osób, przedmiotów lub zjawisk według określonych cech. Przykładami są płeć, wyznanie, narodowość czy miejsce zamieszkania.

Zmienna objaśniająca to inaczej zmienna niezależna.

Zmienna objaśniana to inaczej zmienna zależna.

Zmienna porządkowa to cecha, której wartości można uporządkować od najmniejszej do największej lub odwrotnie. Nie pozwala jednak określić wielkości różnic między poszczególnymi kategoriami. Przykładami są oceny szkolne, stopień zadowolenia czy poziom wykształcenia.

Zmienna przyczynowa to inne określenie zmiennej niezależnej, czyli wpływającej na wartość innych zmiennych.

Zmienna tłumiąca wpływa na dwie inne zmienne w taki sposób, że utrudnia lub uniemożliwia ustalenie zależności istniejącej pomiędzy nimi.

Zmienna wewnętrzna to inaczej zmienna objaśniana (zależna), zwana również zmienną endogeniczną.

Zmienna zależna to cecha, której wartość jest determinowana przez wartość innej zmiennej (tzw. zmiennej niezależnej). Zmienną zależną może być np. czytelnictwo książek, które może być zależne od takich zmiennych jak wykształcenie, miejsce zamieszkania (dostęp do księgarni i bibliotek) albo dochodów osobistych.

Zmienna zewnętrzna to inaczej zmienna wyjaśniająca (niezależna), zwana również zmienną egzogeniczną.